Ζαμιοκούλκας

Γνωρίζοντας τον ζαμιοκούλκα

Το φυτό ζαμιοκούλκας (Zamioculcas zamiifolia), γνωστό και ως ZZ plant είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και ανθεκτικά φυτά εσωτερικού χώρου. Έχουμε συνηθίσει να το μπερδεύουμε ονομαστικά με το φυτό ζάμια (zamia furfuracea), ωστόσο είναι διαφορετικά φυτά. Ο ζαμιοκούλκας ονομάζεται επίσης πετράδια Ζανζιβάρης για τα πεντακάθαρα, κηρώδη, σκούρου πράσινο φύλλα τα οποία μοιάζουν με τεχνητά.

Είναι ενδημικό φυτό της Αφρικής άρα χρειάζεται ξηρό περιβάλλον για να αναπτυχθεί, γεγονός που συνέβαλε στο να εισαχθεί ως αγαπημένο φυτό εσωτερικού χώρου. Πριν από μερικές δεκαετίες, ολλανδικά φυτώρια που βρίσκονται στη Νότια Αφρική είδαν τις δυνατότητες πολλαπλασιασμού του φυτού και έκτοτε άρχισαν να το διανέμουν σε όλο τον κόσμο, οπότε και, τα φυτά ZZ έχουν μπει στα σπίτια και γραφεία παγκοσμίως.

Είναι πολυετές φυτό, με χαμηλές απαιτήσεις φροντίδας και φέρει ιδιότητες καθαρισμού του αέρα. Στο project της  NASA, με τίτλο Clean Air Study (1989) , οι ερευνητές βρήκαν ότι έχει την ικανότητα να απομακρύνει άφθονες ποσότητες τοξινών όπως το ξυλόλιο, το τολουόλιο, το μονοξείδιο του άνθρακα και το βενζόλιο από τον αέρα. Τέλος αποτελεί τοξικό φυτό τόσο για τον άνθρωπο όσο και για τα ζώα, εάν καταποθεί. 

Το φυτό ζάμια με το οποίο τον μπερδεύουμε, είναι πολύ διαφορετικό από τον ζαμιοκούλκα

Βοτανικά Χαρακτηριστικά

Είναι ένα πολυετές παχύφυτο, με λαμπερά, πλατιά, ωοειδή, σκούρα πράσινα φύλλα, με λεπτούς και παχείς μίσχους. Αναπτύσσει γρήγορα πολλούς βλαστούς και συχνά δημιουργεί και άνθη. Το φυτό ανήκει στην οικογένεια Araceae, όπως το ανθούριο και το σπαθίφυλλο, και μπορεί να φτάνει σε ύψος έως 60-80 εκατοστά.

Ο ζαμιοκούλκας ανθίζει από τα μέσα του καλοκαιριού έως τις αρχές του φθινοπώρου, αλλά τα άνθη του είναι αρκετά μικρά και όχι ιδιαίτερα ελκυστικά, καθιστώντας το ZZ κυρίως φυτό με καλλωπιστική αξία λόγω του εντυπωσιακού του φυλλώματος.

Το άνθος του ζαμιοκούλκα

Ποικιλίες

Μερικές πιο σπάνιες ποικιλίες ζαμιοκούλκα είναι οι εξής:

  1. Zamioculcas zamiifolia raven (μαύρος ζαμιοκούλκας): Η ποικιλία raven επιλέγεται για το εντυπωσιακό σκούρο μωβ-βυσσινί φύλλωμά της που κατά την ανάπτυξή της ξεκινά από σκούρο πράσινο χρώμα και καταλήγει σε μαύρο. Για τη διατήρηση του μαύρου φυλλώματος δεν είναι αναγκαία η τοποθέτησή του σε θέση με φως.
  2. Zamioculcas zamiifolia «Lucky Variegated»: Χαρακτηρίζεται από πράσινο φύλλωμα που είναι διαφοροποιημένο με λευκό και κίτρινο. Η ποικιλομορφία εξασθενεί εάν δεν δοθεί επαρκής φωτισμός.
  3. Zamioculcas zamiifolia «Zamicro»: μια νάνος εκδοχή του φυτού zz με μικρότερους μίσχους και μικρότερα φύλλα, με αναλογίες αντίστοιχες με τις κανονικές, ψηλότερες ποικιλίες. Είναι ιδανικό για διαμερίσματα και για διακόσμηση μικρότερων γραφείων.

Περιβάλλον

Ο ζαμιοκούλκας ζάμια δεν είναι ανθεκτικός σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, οπότε οι μέσες θερμοκρασίες ενός σπιτιού είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξή της. Ειδικότερα, οι ιδανικές θερμοκρασίες καλλιέργειας είναι 15-24 °C. Η θερμοκρασία περιβάλλοντος συνιστάται να μην είναι χαμηλότερη από τους 8°C. Γενικότερα θέλει σταθερές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του έτους. Ως προς την υγρασία δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις, καθώς είναι ιδιαίτερα ανθεκτικός στην ξηρασία. Ωστόσο αν θέλετε να δημιουργήσετε τα επίπεδα υγρασίας που θα είχε στο φυσικό του κλίμα, στοχεύεστε σε υγρασία 40-50%. Τα επίπεδα υγρασίας μπορούν να αυξηθούν τοποθετώντας τα φυτά μαζί ή προσθέτοντας έναν υγραντήρα ή έναν δίσκο με βότσαλα. 

Φως

Ο ζαμιοκούλκας δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς τον φωτισμό. Μπορεί να αναπτυχθεί σε συνθήκες μέτριου έως έντονου φωτισμού και ανέχεται την μερική σκιά. Όταν τοποθετείτε τον ζαμιοκούλκα στο σπίτι σας, προτιμήστε ένα σημείο με έμμεσο φως σε ένα δωμάτιο με νότιο προσανατολισμό. Αρκεί η έκθεσή της στο φως τουλάχιστον για 6 ώρες την ημέρα και μπορεί να ανεχθεί έως και 12 ώρες τους θερμότερους μήνες. Τα κηρώδη, λεία φύλλα του αντανακλούν το φως του ήλιου και φωτίζουν τα δωμάτια. Αποφύγετε το άμεσο ηλιακό φως καθώς αυτό μπορεί να καψαλίσει τα φύλλα των φυτών.

Η καλλιεργητική περίοδος για τον ζαμιοκούλκα στα περισσότερα κλίματα είναι από τις αρχές της άνοιξης έως τα μέσα του φθινοπώρου. Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες φωτισμού, επομένως μπορείτε να παρατείνετε την καλλιεργητική περίοδο χρησιμοποιώντας φώτα που συμβάλλουν στην καλύτερη ανάπτυξή τους. 

Χώμα  

Χρησιμοποιείτε φυτόχωμα για φυτά εσωτερικού χώρου με αρκετό περλίτη και ελαφρόπετρα στη σύσταση. Η σύσταση του φυτοχώματος είναι σημαντική καθώς καθορίζει την ποσότητα νερού που συγκρατείται και του αέρα που είναι διαθέσιμα στις ρίζες. Έτσι επιτυγχάνεται η ομαλή ανάπτυξη του φυτού και εξασφαλίζεται ο καλύτερος αερισμός και η αποστράγγιση του ριζικού συστήματός του. 

Νερό

Ο ζαμιοκούλκας είναι ιδιαίτερη ανθεκτικός στην ξηρασία. Χάρη στα παχιά του ριζώματα και στην ικανότητά της να αποθηκεύει αρκετή ποσότητα νερού στα φύλλα, δεν απαιτεί συχνό πότισμα. Μόλις το έδαφος στεγνώσει εντελώς χρειάζεται μέτριο πότισμα, συνήθως μία φορά τον μήνα ανάλογα με τις συνθήκες ανάπτυξής του φυτού. Η υπερβολική υγρασία μπορεί να προκαλέσει σάπισμα και κιτρίνισμα στο φύλλωμά του. Εάν ξεχάσετε ένα, ακόμη και τρία ποτίσματα θα συνεχίσει να ευδοκιμεί. Προτιμήστε να ποτίζετε συχνότερα σε πιο έντονο φως και λιγότερο συχνά σε χαμηλότερο φως. 

Ο ζαμιοκούλκας περιέχει ασυνήθιστα υψηλή περιεκτικότητα σε νερό στα φύλλα (91%) και έχει ατομική μακροζωία τουλάχιστον έξι μηνών, που μπορεί να είναι ο λόγος που μπορεί να επιβιώσει εξαιρετικά καλά κάτω από εσωτερικά επίπεδα χαμηλού φωτισμού για τέσσερις μήνες χωρίς νερό.

Τα σημάδια ότι διψάει περιλαμβάνουν μάρανση, ζαρωμένα φύλλα και ξηρό μείγμα γλάστρας, ενώ το υγρό μείγμα ή τα κιτρινισμένα φύλλα υποδηλώνουν υπερβολικό πότισμα και σήψη των ριζών.

Οι ρίζες του ζαμιοκούλκα έχουν τη δυνατότητα να συγκρατούν υγρασία.

Λίπανση

Λίπανση εφαρμόζεται με βάση τις ανάγκες που δείχνει ότι έχει το φυτό. Δεν θέλει συχνές λιπάνσεις γιατί τότε θα έχει τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά, θα στρεσαριστεί αρκετά και τα φύλλα θα αρχίσουν να χάνουν το χρώμα τους. Χρησιμοποιείται ισορροπημένο λίπασμα για φυτά εσωτερικού χώρου (20-20-20), αραιωμένο με νερό και εφαρμόζεται όπως το νερό ποτίσματος ανά τρεις μήνες. Ωστόσο, επειδή κάθε φυτό είναι μοναδικό, εάν δείτε ότι δεν καλύπτονται οι ανάγκες του ζαμιοκούλκα με την αραιή λίπανση και τα φύλλα του αρχίζουν να είναι πιο καχεκτικά, μπορείτε να κάνετε πιο συχνές εφαρμογές.

Κλάδεμα 

Το κλάδεμα δεν είναι απαραίτητο. Όταν τα κλαδιά έχουν ανεξέλεγκτη ανάπτυξη μπορείτε να τα αφαιρέσετε. Απαιτείται μόνο αφαίρεση των ξερών και μαραμένων φύλλων, των σαπισμένων βλαστών από τη βάση και καλό καθαρισμό των φύλλων από τη σκόνη με ένα υγρό πανί. 

Να έχετε υπόψη ότι όσοι βλαστοί κοπούν δεν θα βλαστήσουν ξανά. Συνεπώς η επιλογή κατά την αφαίρεση θα πρέπει να γίνεται με προσοχή. 

Πολλαπλασιασμός 

Η δημιουργία νέων φυτών γίνεται με πολλαπλασιασμό. Ο ζαμιοκούλκας πολλαπλασιάζεται με δύο βασικούς τρόπους: μέσω διαίρεσης της ρίζας και με μοσχεύματα στελεχών. Ο πολλαπλασιασμός με διαίρεση ριζών είναι ο πιο απλός τρόπος για τη δημιουργία περισσότερων φυτών. Ο πολλαπλασιασμός με μοσχεύματα στελέχους είναι χρονοβόρος, καθώς μπορεί να χρειαστεί 6-9 μήνες πριν αρχίσουν να αναπτύσσονται οι ρίζες.

  1. Με ένα αποστειρωμένο αιχμηρό εργαλείο κοπής, κόψτε ένα ολόκληρο φύλλο με τον μίσχο του. 
  2. Αφαιρέστε τα κάτω φύλλα από το φυτό, τοποθετήστε το μίσχο σε ένα βάζο με νερό και σε μέρος με φως. Οι ρίζες πρέπει να σχηματιστούν σε λίγους μήνες. 
  3. Αλλάξτε το νερό κάθε εβδομάδα για την αποφυγή του κινδύνου προσβολής από  βακτήρια.
  4. Όταν σχηματιστούν οι ρίζες τοποθετήστε το φυτό σε μία γλάστρα γεμάτο φυτόχωμα.   

Μεταφύτευση 

Η μεταφύτευση δηλαδή η μεταφορά του ζαμιοκούλκα από μία γλάστρα σε μία άλλη, χρειάζεται όταν το φυτό αναπτυχθεί αρκετά, οπότε και η ρίζα του δεν έχει πλέον άλλο χώρο. Το καταλαβαίνουμε αν δούμε ότι τα ριζώματα πιέζονται κάτω από το χώμα στην άκρη της γλάστρας, οπότε είναι πιο πιθανό να αρχίσει να εμφανίζει σημάδια στρες. 

Εχθροί 

Ο ζαμιοκούλκας είναι γενικά απαλλαγμένος από ασθένειες. Ωστόσο είναι ευάλωτος σε παράσιτα όπως ψευδόκοκκος (ή βαμβακάδα), κοκκοειδή, θρίπες, μύκητες, αφίδες, όπως και αρκετά φυτά εσωτερικού χώρου. 

Η βαμβακάδα  προκαλεί ασπρίσματα που θυμίζουν βαμβάκι και το έντομο του θρίπα ξεραίνει τα φύλλα. Για την αντιμετώπιση των προσβολών προτείνεται ψεκασμός με σκευάσματα θερινού πολτού. Για προληπτικούς λόγους γίνεται ψεκασμός με διάλυμα πράσινου σαπουνιού και νερό.

Τοξικότητα φυτού

Ένα σημαντικό μειονέκτημα του ζαμιοκούλκα είναι ότι όλα τα μέρη του φυτού είναι δηλητηριώδη. Στην πραγματικότητα, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010 υπήρχαν ψευδείς φήμες ότι ο ζαμιοκούλκας ήταν τόσο τοξικός που το φυτό προκαλούσε καρκίνο και ήταν τόσο επικίνδυνο που οι άνθρωποι φορούσαν γάντια όταν το χειρίζονταν. Η αλήθεια είναι ότι είναι τοξικό αλλά όχι καρκινικό. Αποφύγετε την κατάποση του από τα κατοικίδια ζώα και τα παιδιά και πλένετε πάντα τα χέρια σας αφού το ακουμπήσετε. Οι χυμοί του φυτού περιέχουν κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό στην ευαίσθητη επιδερμίδα. 

Συχνά προβλήματα του ζαμιoκούλκα

1. Κιτρίνισμα φύλλων

Τα κίτρινα φύλλα οφείλονται συχνότερα σε υπερβολικό πότισμα. Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται στα χαμηλότερα και μεγαλύτερα φύλλα και μπορεί να συνοδεύεται από καφέ αποχρωματισμούς στις άκρες των φύλλων, μειωμένη ανάπτυξη, καχεκτικούς μίσχους και ζαρωμένα φύλλα. Το κιτρίνισμα των φύλλων μπορεί επίσης να οφείλεται στο υπερβολικό ηλιακό φως, στα παράσιτα, στην κακή αποστράγγιση της γλάστρας ή στις χαμηλές θερμοκρασίες.

Κιτρινισμένα φύλλα ζαμιοκούλκα από υπερβολική υγρασία

2. Αδυναμία ανάπτυξης νέων φύλλων

Εάν το φυτό δεν αναπτύσσει νέα φύλλα, οφείλεται συνήθως στο ανεπαρκές φως, στην υπερβολική λίπανση, στις χαμηλές θερμοκρασίες ή οποιαδήποτε άλλα  στρεσογόνα αίτια. Παραδείγματος χάρη όταν το φυτό έχει πολλά χρόνια να μεταφυτευτεί σε άλλη γλάστρα και οι ρίζες έχουν μεγαλώσει, τότε μπορεί να μην υπάρχει άλλος χώρος για ανάπτυξη. 

3. Σκούρες καφέ κηλίδες στις άκρες των φύλλων

Οι άκρες των φύλλων είναι εκείνες που εμφανίζουν τα πρώτα συμπτώματα έλλειψης νερού, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν και να γίνονται καφέ. Η αδυναμία παροχής αρκετού νερού ή το υπερβολικό πότισμα είναι επίσης αιτίες. Τέλος, μπορεί να το προκαλέσουν η υπερβολική χαμηλή υγρασία, τα ζεστά ή κρύα ρεύματα από συσκευές θέρμανσης ή ψύξης και το υπερβολικό φως.

4. Ανοικτόχρωμη ανάπτυξη νέων φύλλων

Εάν το φύλλωμα είναι πολύ λεπτό και ακανόνιστο ή δεν σκουραίνει το χρώμα με την πάροδο του χρόνου, η έλλειψη θρεπτικών συστατικών είναι πιθανή αιτία.

5. Πτώση των μίσχων

Το υπερβολικό πότισμα, το οποίο οδηγεί σε μαλακά, σάπια στελέχη, που δεν μπορούν να υποστηρίξουν το βάρος του υπόλοιπου στελέχους προκαλεί πτώση των μίσχων. Επίσης, μπορεί να συμβεί σε ένα φυτό που αναπτύσσεται σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, όπου τα στελέχη τείνουν να μεγαλώνουν ψηλά και λεπτά, μειώνοντας τη δύναμή τους. Η λανθασμένη θέση του ζαμιoκούλκα σε σχέση με τη πηγή φωτός κάνει τους μίσχους να πέφτουν.

2023 Agroclica, All rights reserved