Γενικά 

Η παραγωγή επιτραπέζιων σταφυλιών σημείωσε παγκοσμίως άνοδο τα τελευταία 30-40 χρόνια. Στην Ελληνική αμπελουργία, η καλλιέργεια των ποικιλιών επιτραπέζιας κατανάλωσης παρουσιάζει ανάλογη δυναμική εξέλιξης, με την αξιοποίηση της ποικιλίας Σουλτανίνα που είναι από τις πλέον προικισμένες και πολλαπλής χρήσης ποικιλίες της ευρωπαϊκής αμπέλου. Από τις νέες αγίγαρτες ποικιλίες η Crimson seedless, η Superior seedless, και η Αττική δείχνουν τάσης επέκτασης.

 

Χαρακτήρες ποιότητας 


Οι ποικιλίες αμπέλου προκειμένου να χαρακτηριστούν κατάλληλες για παραγωγή σταφυλιών για επιτραπέζια κατανάλωση, πρέπει να διαθέτουν ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά και καλλιεργητικές ιδιότητες ως προς την ελκυστικότητα της σταφύλης, τη γευστικότητα, την ανθεκτικότητα στους χειρισμούς συσκευασίας, την ικανότητα συντήρησης και διατήρησης, τη δυνατότητα μεταφοράς και τη συμπεριφορά στην εφαρμοζόμενη αμπελοκομική τακτική.

Ποικιλίες 


  1. Ραζάκι: Η σπουδαιότερη ποικιλία επιτραπέζιων σταφυλιών για τη χώρα μας. Συνιστάται για τις περιοχές των νομών Έβρου, Καβάλας, Θεσσαλονίκης, Κορινθίας, Εύβοιας, Λασιθίου, Ηρακλείου, Ρεθύμνης και Χανίων. Συνώνυμο του αναφέρονται τα Κέρινο και Σμυρνέικο.
  2. Σιδερίτης:  Καλλιεργείται συστηματικά στη Β. και Β.Δ. Πελοπόννησο, Εύβοια, ενώ απαντάται σποραδικά σε όλες τις αμπελουργικές περιοχές της χώρας. Χαρακτηρίζεται ως «επιτρεπόμενη για καλλιέργεια ποικιλία» για τις περιοχές που αναφέρθηκαν κι ακόμη για τις περιοχές των νομών Ιωαννίνων και Θεσσαλίας.
  3. Φράουλα:  Καλλιεργείται από πολλά χρόνια στη χώρα μας και θεωρείται ιθαγενής ποικιλία. Δε συνιστάται η επέκταση της καλλιέργειάς της, επιτρέπεται όμως (και καλλιεργείται) στην Β. Πελοπόννησο και σποραδικά απαντάται σε ολόκληρη την αμπελουργική χώρα.
  4.  Όψιμος Εδέσσης:  Καλλιεργείται στις αμπελουργικές περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας (Έδεσσα, Νάουσα, Ν. Τριγλία, Χαλκιδική). Είναι γνωστή και με τα ονόματα Ντόπιο, Σταφύλι Καρατζόβας, Καρατζόβικο, Χειμωνιάτικο, Φουστάνη, Πασχαλινό, Αμάσεια (είναι όμως διαφορετική ποικιλία από την Amassya που καλλιεργείται στην Μ. Ασία).
  5.  Όψιμος Σουφλίου:  Καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στο νομό Έβρου (περιοχή Σουφλίου).
  6. Μοσχάτο Αμβούργου:  Καλλιεργείται στις αμπελουργικές περιοχές της Θεσσαλίας και Μακεδονίας, σε έκταση αρκετά σημαντική.
  7.  Cardinal:  Συνιστώμενη ποικιλία αμπέλου για τις περιοχές των Νομών Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πιερίας, Λάρισας, Κέρκυρας, Κορινθίας, Εύβοιας και την Κρήτη. Σήμερα καλλιεργούνται περί τα 15000 στρέμματα με παραγωγή 22000 τόνων σταφυλιών.
  8.  Ridier:  Ποικιλία έγχρωμη, γαλλικής προέλευσης, γνωστή και ως Alfonce iavallee. Συνιστώμενη για τις περιοχές των Νομών Καβάλας, Θεσσαλονίκης και Λάρισας.
  9.  Calmeria:  Νέα ποικιλία για την αμπελοκομική πράξη της χώρας, συνιστώμενη για τις περιοχές των Νομών Κορινθίας, Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πιερίας.


Άλλες ποικιλίες:

Black Magic N, Italia, Crimson Seedless N, Sublima Seedless B, Sultanina B, Victoria B


Τρυγητός 


Ο τρυγητός των επιτραπέζιων σταφυλιών παρουσιάζει ιδιαιτερότητες λόγω της άμεσης διάθεσης τους στον καταναλωτή, σε αντίθεση με τις ποικιλίες σταφιδοποιίας και οινοποιίας. Επομένως, για τον τρυγητό απαιτείται προετοιμασία που έχει ως κύριο στόχο τη διαφύλαξη όλων των χαρακτήρων ποιότητας των σταφυλιών από φυσικά αίτια και παθογόνα. Μεταξύ των μέτρων προετοιμασίας περιλαμβάνονται η αποφυγή της αφυδάτωσης, της έκθεσης των σταφυλιών σε υψηλές θερμοκρασίες και του σκονίσματος τους από χώμα ή φυτοφάρμακα. 

Για την αποφυγή των υψηλών θερμοκρασιών συνιστάται ο τρυγητός να γίνεται πρωινές ώρες και να μεταφέρονται αμέσως οι σταφυλές σε στέγαστρα (αν η συσκευασία γίνει στον αμπελώνα) ή στο συσκευαστήριο. Η κοπή των σταφυλιών γίνεται με μεγάλη προσοχή για να μην τραυματίζονται οι ράγες, οι  ποδίσκοι και η ράχη της σταφυλής, και να διαφυλάσσεται ο επιδερμικός κηρός (ανθηρότητα) των ραγών, που αποτελεί όχι μόνο χαρακτήρα ποιότητας αλλά και ένδειξη προσεκτικής ή μη μεταχείρισης των σταφυλιών ή/και της κατάστασης υγείας τους. Απουσία της κέρινης ανθηρότητας πιθανόν υποδηλώνει απροσεξία του τρυγητή, ή ύπαρξη σκόνης ή φυτοφαρμάκων, που με την απομάκρυνσή τους παρέσυραν και την ανθηρότητα.

Ο τρυγητής κρατά προσεκτικά και απαλά τη σταφυλή με το ένα χέρι και με το άλλο την κόβει με τη βοήθεια του ειδικού ψαλιδιού και την τοποθετεί προσεκτικά στο κιβώτιο μεταφοράς. Όχι σπάνια, απρόσεκτος χειρισμός προκαλεί μικρές, σχεδόν αόρατες, σχισμές και τα συμπτώματα εμφανίζονται στα επόμενα στάδια μεταχείρισης των σταφυλιών. Μετά την κοπή, οι σταφυλές τοποθετούνται εντός πλαστικών, συνήθως, κιβωτίων διαφόρων διαστάσεων και χωρητικότητας 10-15kg, με διάτρητες πλευρές για τον αερισμό (Εικόνα 414). Στη συνέχεια, τα κιβώτια τίθενται σε σκιερό μέρος κάτω από τα πρέμνα ή ακόμη καλύτερα σε αυτοκίνητα-ψυγεία μέχρι τη μεταφορά τους στο συσκευαστήριο.

Στις συνθήκες του ελληνικού αμπελώνα, η συσκευασία των επιτραπέζιων σταφυλιών γίνεται σε ειδικές εγκαταστάσεις. Παραμονή των σταφυλιών σε υψηλές θερμοκρασίες στον αμπελώνα έχει ως αποτέλεσμα την προοδευτική αφυδάτωση, μάρανση ή και νέκρωση του ποδίσκου της σταφυλής και τέλος την αφυδάτωση των ραγών. Επίσης, μειώνεται η δύναμη πρόσφυσης των ραγών και παρατηρείται ευχερής και μεγάλης έντασης απορραγισμός, που συχνά καθιστά τις σταφυλές κατάλληλες μόνο για οινοποίηση.

Συσκευασία 


Είναι κοινά αποδεκτό ότι η καλαίσθητη και ελκυστική συσκευασία αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την υψηλή ποιότητα των σταφυλιων. Στον τομέα αυτό έχουν γίνει σημαντικά βήματα με συσκευασίες από πλαστικό, χαρτόνι ή άλλο υλικό, αλλά και μικρο συσκευασιών ή και ατομικής συσκευασίας στα φυλής ή τμημάτων σταφυλιών. Ο εξοπλισμός, η διάταξη, η δυναμικότητα του συσκευαστηρίου και ο βαθμός αυτοματισμού των εργασιών εξαρτώνται από τη συνολική ποσότητα των σταφυλιων που  διανεμηθούν κατά τη συγκεκριμένη καλλιεργητική περίοδο. Από το θάλαμο προσωρινής αποθήκευσης, τα κιβώτια μεταφέρονται είτε με περονοφόρα μηχανήματα είτε με κυλιόμενους ιμάντες, στις γραμμές διαλογής και συσκευασίας.

 

Πρόψυξη 


Η πρόψυξη των σταφυλιών μετά τον τρυγητό είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Κύριοι στόχοι της πρόψυξης των σταφυλιών είναι η μείωση της θερμοκρασίας, η ελαχιστοποίηση της απώλειας νερού, η παρεμπόδιση της ανάπτυξης μυκητολογικών ασθενειών, κυρίως του βοτρύτη, και η μείωση της αναπνευστικής δραστηριότητας των ραγών. Κρίσιμο στάδιο στη διαδικασία συσκευασίας, συντήρησης και διατήρησης των επιτροπή, φυλών είναι ο χρόνος που θα μεσολαβήσει από την κοπή μέχρι και τη μεταφορά τους στους χώρους ψύξης και η θερμοκρασία που θα αναπτυχθεί στις ράγες κατά το διάστημα αυτό, κατά το σταφυλές παρουσιάζουν και τη μεγαλύτερη ευαισθησία στην αφυδάτωση και την προσβολή από μύκητες. 

Από τις μεθόδους πρόψυξης, η πλέον ταχεία και αποτελεσματική είναι μάλλον αυτή με τη χρήση ψυχρού ρεύματος αέρα  που διοχετεύεται υπό πίεση. Μετά την πρόψυξη και τον υποκαπνισμό με SO, οι παλέτες μεταφέρονται στους θαλάμους συντήρησης (ψύξης) όπου η θερμοκρασία διατηρείται στους -1 έως -0,5°C και η σχετική υγρασία είναι 95%. Επίσης, την τελική ποιότητα των σταφυλιών επηρεάζει η διάρκεια και οι συνθήκες που επικρατούν κατά τη μεταφορά και τη διάθεσή τους. 

Η αντιμετώπιση του βοτρύτη αποτελεί το πιο σημαντικό πρόβλημα στη διατήρηση των σταφυλιών μετά τον τρυγητό. Σε αντίθεση με άλλους καρπούς, η χρήση τροποποιημένης ατμόσφαιρας δεν έχει εφαρμογή στη συντήρηση των σταφυλιών. Όπου χρησιμοποιείται συνδυάζεται με υποκαπνισμό. Η χρήση του SO, είναι αποτελεσματική και εφαρμόζεται ευρύτατα, όμως στο άμεσο μέλλον θα υπάρξουν αυστηρότερες προδιαγραφές και ίσως απαγόρευση, τουλάχιστον σε ορισμένες χώρες.

Πηγή :

 Βιβλίο Αμπελογραφίας Μανόλης Ν. Σταυρακάκης