Η μελιτζάνα καλλιεργείται για τον γευστικό καρπό της, πλούσιο σε φυτικές ίνες και θρεπτικά συστατικά.  Στην Ευρώπη η καλλιέργεια της ξεκίνησε τον Μεσαίωνα, από τους Άραβες μέσω της Ισπανίας. Λόγω των μεγάλων απαιτήσεων της μελιτζάνας σε υψηλές θερμοκρασίες, η καλλιέργειά της παραμένει περιορισμένη στις μεσογειακές χώρες της Ευρώπης ενώ στην βόρεια Ευρώπη δεν εξαπλώθηκε σχεδόν καθόλου. Ακόμη και σήμερα η μελιτζάνα παραμένει ένα λαχανικό των τροπικών και υποτροπικών περιοχών της γης με κυριότερα κέντρα καλλιέργειας την νοτιανατολική Ασία, την μέση Ανατολή και την λεκάνη της Μεσογείου.

Γνωρίζοντας τη μελιτζάνα

Βοτανικά χαρακτηριστικά 

Βοτανική ταξινόμηση:  το βοτανικό όνομα της μελιτζάνας είναι Solanum melongena L. και ανήκει στη βοτανική οικογένεια Solanaceae.

Φυτό: καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό στις εύκρατες ζώνες και ως πολυετές στις τροπικές. Τα φυτά έχουν ορθοτενή ανάπτυξη και φτάνουν σε ύψος τα 60-120 εκ..

Βλαστός: οι βλαστοί του φυτού αρχικά είναι τρυφεροί και ποώδεις, στην συνέχεια όμως γίνονται ξυλώδεις παραμένοντας εύθραυστοι. 

Φύλλα: τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα επί των βλαστών, μεγάλα, φέρουν τρίχες και χνούδι, ενώ αρκετές φορές πάνω στις νευρώσεις σχηματίζονται αγκάθια.

Ρίζα: η ρίζα φτάνει σε βάθος 60-120 εκ. Σχηματίζει μια κεντρική ρίζα, η οποία ωστόσο αντικαθίσταται με πολλές πλευρικές σε περίπτωση καταστροφής της κατά την μεταφύτευση. Το ριζικό σύστημά της αν και αναπτύσσεται κυρίως επιφανειακά είναι αρκετά πλούσιο και πυκνό με αποτέλεσμα να εκμεταλλεύεται αρκετά αποτελεσματικά τον όγκο του εδάφους που διαρριζώνει.

Άνθη:  τα άνθη εμφανίζονται μονήρη ή σε ταξιανθίες με ένα κύριο άνθος και ένα ή περισσότερα δευτερεύοντα άνθη και σχηματίζονται πάνω στους βλαστούς. Στις πρώιμες ποικιλίες  εμφανίζονται με τον σχηματισμό του 6ου πραγματικού φύλλου, ενώ στις πολύ όψιμες μετά το 14ο πραγματικό φύλλο. Η στεφάνη έχει χρώμα ιώδες.

Καρπός: ο καρπός είναι ράγα και είναι το μόνο βρώσιμο τμήμα της μελιτζάνας. Έχει  σχήμα σφαιροειδές, απιοειδές, ωοειδές, επίμηκες ή κυλινδρικό. Η σάρκα του καρπού έχει χρώμα λευκό έως φαιολευκό και υφή σπογγώδη.

Κλίμα & Έδαφος

Η μελιτζάνα είναι φυτό θερμής εποχής και καλλιεργείται με επιτυχία σε τροπικές, υποτροπικές και θερμές περιοχές και εποχές των εύκρατων κλιμάτων. Άριστες μέσες θερμοκρασίες ανάπτυξης θεωρούνται κατά την ημέρα 22-30 °C και τη νύχτα 18-24°C. Η άριστη θερμοκρασία του εδάφους κυμαίνεται στους 25-35°C. Είναι ανθεκτικό φυτό στις υψηλές θερμοκρασίες και στην ξηρασία (οι ποικιλίες με επιμήκεις καρπούς είναι οι πιό ανθεκτικές), αλλά έχει ευαισθησία στις χαμηλές θερμοκρασίες. Έχει υψηλές ανάγκες σε φωτισμό.

Η μελιτζάνα έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται σε διάφορους τύπους εδαφών. Ωστόσο ιδιαίτερα αποδοτική είναι  σε  έδαφος  μέσης μέχρι ελαφράς σύστασης, βαθύ, γόνιμο, με καλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και απαλλαγμένο από άλατα. Για πρώιμη παραγωγή θα πρέπει να προτιμούνται τα ελαφρά αμμώδη εδάφη. Η βλάστησή της είναι περιορισμένη και σε συνεκτικά εδάφη γι΄αυτό πρέπει να μην καλλιεργείται  σε συνεκτικά εδάφη. Η κακή στράγγιση προκαλεί σήψεις στο ριζικό σύστημα, επομένως η καλή αποστράγγιση είναι απαραίτητη. Το άριστο pH κυμαίνεται μεταξύ  5,5-7,2. Τέλος η αυθεντικότητά της στην αλατότητα είναι μέτρια.

Ποικιλίες και υβρίδια

Η καλλιεργούμενη μελιτζάνα διαχωρίζεται σε τρεις βοτανικές ποικιλίες:  

1) Solanum melongena L. var. serpentinum: φέρουν καρπούς κυλινδρικούς,  επιμήκεις έως ραβδόμορφοι και έχουν μήκος πάνω από 35 εκατοστά και διάμετρο περίπου 3 εκατοστά.  

2) Solanum melongena L. var. esculentum: φέρουν στρογγυλούς έως ωοειδείς καρπούς και αποτελεί τον πλέον συνηθισμένο τύπο καλλιεργούμενης μελιτζάνας.  

3) Solanum melongena L. var. depressum: φέρουν μικρού μεγέθους καρπούς με απιοειδές σχήμα και ιώδες χρώμα.

Εξωτερικά η επιδερμίδα του καρπού της μελιτζάνας είναι λεία και χρώματος βαθύ ιώδες κατά κανόνα. Υπάρχουν όμως και ποικιλίες που δίνουν καρπούς με διάφορα άλλα χρώματα επιδερμίδας, όπως ανοιχτό ιώδες, ανοιχτοκίτρινο, λευκό ή και πράσινο, ή και καρπούς με ανομοιόμορφους χρωματισμούς (π.χ. ιώδες διακοπτόμενο από ακανόνιστες κηλίδες ή ραβδώσεις λευκού χρώματος ή το αντίστροφο).

Στη μελιτζάνα επίσης υπάρχουν και  οι κοινές ποικιλίες όπως Black Beauty, Long Purple, Black Magic, Άργους, Σύρου, Τσακώνικη κ.λ.π . και τα υβρίδια που είναι πιο αποδεκτά για καλλιέργεια στο θερμοκήπιο γιατί δίνουν καλύτερες αποδόσεις και είναι πιο προσαρμοσμένα στις συνθήκες αυτές. Τα πιο διαδεδομένα υβρίδια είναι τα Bonica F1 , Delica F1, Black Magic, Zenith F1 , Festival F1, Black Mamouth F1, Ecavi , Jersey King , NP F1 , Galine F1 , Goliath F1, CapriceF1, Anchora F1.


Καρπόδεση

Τα άνθη της μελιτζάνας μπορούν να εξελίσσονται σε καρπούς χωρίς γονιμοποίηση (φαινόμενο της παρθενοκαρπίας). Η γονιμοποίηση πραγματοποιείται υπό ιδανικές συνθήκες. Η ταχύτητα ανάπτυξης του φυτού εξαρτάται από τη δύναμη του καρπού αν είναι εύρωστο-μεγάλο άνθος τότε ο καρπός θα είναι μεγάλος και από τη διαφορά θερμοκρασίας μέρας και νύκτας. Πολύ σημαντικό είναι να εξασφαλίσουμε την ισορροπία βλάστησης και καρποφορίας. Η μελιτζάνα είναι επιρρεπής στη βλαστομανία όταν έχει μικρό βλαστό καρπών. Περιορίζεται με τη μείωση των αρδεύσεων και των αζωτούχων λιπάνσεων.

 Συγκομιδή

Η έναρξη της συγκομιδής γίνεται στην εμπορική ωρίμανση του καρπού. Πρέπει να τοποθετείται χρονικά περίπου 3,5 έως 5 μήνες μετά τη σπορά, ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν στην καλλιέργεια και την ποικιλία που χρησιμοποιείται. Η συγκομιδή δεν πρέπει να γίνεται πολύ πριν την φυσιολογική ωρίμανση γιατί οι καρποί θα είναι πικροί με μικρή συντηρησιμότητα, ενώ εάν συγκομιστούν πολύ πιο αργά από τη φυσιολογική ωρίμανση θα έχουν σκληρή σάρκα και άγευστη.

Οι καρποί βρίσκονται στην εμπορική ωρίμανση όταν στην κορυφή τους (αντιδιαμετρικά του μίσχου) είναι ορατή η αλλαγή του χρώματος, γίνεται ανοιχτό ιώδες και λαμβάνει το τελικό σχήμα του. 

Η συγκομιδή γίνεται 3 φορές την εβδομάδα, ενώ τις νεφελώδεις ημέρες με χαμηλές θερμοκρασίες τον χειμώνα γίνεται συγκομιδή μία φορά την εβδομάδα. Χρησιμοποιείται ειδικό ψαλίδι ή μαχαίρι καθώς ο μίσχος είναι αγκαθωτός. Για μείωση της απώλειας υγρασίας ο καρπός συγκομίζεται μαζί με τον μίσχο.


Διαλογή – ποιοτική κατάταξη καρπών 

 Όταν οι καρποί ταξινομούνται κατά βάρος, διακρίνονται οι εξής κατηγορίες μεγέθους:  100 - 175 g, – 175 - 225 g, – 225 – 300 g, – 400 - 500 g, – >500 g.  Η πλέον περιζήτητη κλάση μεγέθους στην ελληνική αγορά είναι αυτή των 225 - 400 g, ενώ στην βόρεια Ευρώπη συνήθως προτιμώνται τα μικρότερα μεγέθη που περιλαμβάνονται στην κατηγορία των 100 - 225 g.

Συντήρηση

Οι καρποί της μελιτζάνας μετά την συγκομιδή τους συσκευάζονται σε ξύλινα, πλαστικά ή χάρτινα τελάρα και τοποθετούνται σε διπλή σειρά. Τα τελευταία χρόνια αρχίζει να επικρατεί κυρίως η συσκευασία σε χάρτινα τελάρα των 5 κιλών καθώς είναι πιο φιλική για το περιβάλλον και ενδεδειγμένη για την διατήρηση της ποιότητας των καρπών. Οι καρποί τοποθετούνται λοξά στα τελάρα συσκευασίας, με τον μίσχο και τον κάλυκα προς το έδαφος, προς αποφυγή τραυματισμών των υπόλοιπων καρπών από τα αγκάθια του μίσχου και της στεφάνης. Μπορούν να αποθηκευτούν για 2-3 εβδομάδες σε θερμοκρασία ίση με 10-15°C και υγρασία 80-95%, αρκεί να έχουν συγκομιστεί ώριμοι. Αποθηκεύονται επίσης για σύντομο χρονικό διάστημα για 7-10 εβδομάδες στους 7- 10°C και σχετική υγρασία 90-95%. Αποθηκεύονται σε θερμοκρασία κάτω από 10°C για μεγαλύτερο διάστημα έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση κρυοτραυματισμών (chilling injury). Τα σημάδια του κρυοτραυματισμού γίνονται ορατά όταν οι καρποί μεταφερθούν σε συνθήκες δωματίου οπότε καταστρέφονται και γίνονται σύντομα ακατάλληλοι για εμπορία.

Καλλιεργητικές πρακτικές στη μελιτζάνα

Παραγωγή σποροφύτων στο φυτώριο

Τα φυτά πρώτα μεγαλώνουν μέσα σε σπορεία σε ειδικές συνθήκες ανάπτυξης.  Η μελιτζάνα στα φυτώρια κατά κανόνα σπέρνεται είτε σε κυψελωτούς δίσκους είτε σε κύβους υποστρώματος.  Η θερμοκρασία φυτρώματος κυμαίνεται από 20 – 30°C, με άριστη τους 25°C.   Ο χρόνος φυτρώματος στις παραπάνω θερμοκρασίες είναι  5-13 ημέρες και η  

θερμοκρασία ανάπτυξης στο φυτώριο κυμαίνεται από 20 – 25°C την ημέρα και 16-20°C τη νύχτα. Η μελιτζάνα θεωρείται το πιο απαιτητικό φυτό από τα σολανώδη σε θερμοκρασία.

Όταν το φυτό αποκτήσει το επιθυμητό μέγεθος περίπου 4 πραγματικά φύλλα και καλό ριζικό σύστημα μεταφυτεύεται στην τελική του θέση. 

 

Μεταφύτευση σποροφύτων μελιτζάνας

Το στάδιο της μεταφύτευσης ξεκινά όταν τα σπορόφυτα έχουν ύψος περίπου 15 cm και έχουν εμφανίσει 4-5 πραγματικά φύλλα. Η απαιτούμενη θερμοκρασία εδάφους κυμαίνεται στους 18-20°C. Μπορεί να φυτευτούν 1500-2400 φυτά, ανάλογα με τον αριθμό των βλαστών ανά φυτό (συνήθως 2-4 σπανιότερα 1), σε διπλές γραμμές 50cm μεταξύ των διπλών γραμμών, 100cm το πλάτος των διαδρομών και 50cm στη γραμμή φύτευσης. Αν θέλουμε να εξοικονομήσουμε ενέργεια μπορούμε να καθυστερήσουμε τη μεταφύτευση.


Εμβολιασμός μελιτζάνας

Ο εμβολιασμός των φυταρίων μελιτζάνας γίνεται για τον έλεγχο του μύκητα βερτιτσίλιο και του μύκητα που προκαλεί σηψηριζία. Επίσης, δημιουργούν πρόβλημα οι κομβονηματώδεις οι οποίοι αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω ανθεκτικών φυτών. Τα πιο συνηθισμένα υποκείμενα που υπάρχουν είναι το Solanum lycopersicum x Solanum habrochaites (KVFN), το S. sisymbrifolium , S. torvum και τέλος το S. integrifolium

Οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να γίνει εμβολιασμός στη μελιτζάνα είναι δύο. Ο πρώτος είναι με προσέγγιση τομών και ο δεύτερος με σχιστό εμβολιασμό. 

Άρδευση 

Οι ανάγκες σε νερό μιας καλλιέργειας μελιτζάνας  διαφέρουν και εξαρτώνται από την  ανάπτυξη των φυτών, τον τύπο του εδάφους και τις κλιματολογικές συνθήκες. Η μέθοδος του ποτίσματος θα πρέπει να δίνει την ακριβή ποσότητα νερού σε συνδυασμό με υδρολίπανση. Το πότισμα στάγδην με τοποθέτηση σταλακτηφόρων σωλήνων  είναι το πιο αποδοτικό. Ενδεικτικά, έχει υπολογιστεί ότι οι ανάγκες σε νερό μιας καλλιέργειας μελιτζάνας κυμαίνονται 380-594 m3 /στρέμμα. Η ελλιπής άρδευση επηρεάζει αρνητικά το χρώμα των καρπών και μειώνει τις αποδόσεις, όπως επίσης και η υπερβολική άρδευση. Η μελιτζάνα αντέχει περισσότερο στην ξηρασία σε σχέση με την τομάτα και την πιπεριά. Η πιό ασφαλής πρακτική είναι τα συχνά ποτίσματα σε μικρές δόσεις, ειδικά στην περίοδο γεμίσματος του καρπού, δηλαδή το καλοκαίρι.

Λίπανση

Η καλή θρέψη του φυτού βοηθάει στην καλύτερη ανάπτυξή του και κατ’ επέκταση στην αύξηση της παραγωγής. Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται η αξία των διαφόρων θρεπτικών στοιχείων στην ανάπτυξη του φυτού της μελιτζάνας. 

Θρεπτικά στοιχεία

Λειτουργία θρεπτικού στοιχείου στην ανάπτυξη της πιπεριάς

Άζωτο (N)

Σύνθεση πρωτεϊνών, άρα για ανάπτυξη και υψηλές αποδόσεις

Φωσφόρος (P)

Κυτταρική διαίρεση και σχηματισμός “βιολογικών μπαταριών”

Κάλιο (K)

Μεταφορά υδατανθράκων,έλεγχος ανοίγματος στομάτων, βοηθητικό στοιχείο στην παραγωγή των ενζύμων, θωρακίση του φυτού απέναντι στις προσβολές και καταπονήσεις, έλεγχος αλατότητας

Θείο (S)

Σύνθεση βασικών αμινοξέων (κυστίνη, μεθειονίνη)

Σίδηρος (Fe)

Σύνθεση χλωροφύλλης

Ασβέστιο (Ca)

Δομικό στοιχείο των κυτταρικών τοιχωμάτων, θωράκιση του φυτού απέναντι σε ασθένειες

Βόριο (B)

Δομικό στοιχείο των κυτταρικών τοιχωμάτων, βλάστηση και επιμήκυνση του σωλήνα της γύρης, μεταφορά υδατανθράκων 

Μαγνήσιο (Mg)

Δομικό στοιχείο χλωροφύλλης

Μαγγάνιο (Mn)

Συμμετοχή στη φωτοσύνθεση

Ψευδάργυρος (Zn)

Σχηματισμός αυξινών

Χαλκός (Cu)

Επιρροή στον μεταβολισμό του αζώτου και των υδατανθράκων

Η μελιτζάνα είναι απαιτητικό φυτό ως προς τα θρεπτικά στοιχεία  και γι’ αυτό και είναι απαραίτητη η ανάλυση εδάφους και η φυλλοδιαγνωστική. Πιο συγκεκριμένα έχει ανάγκη από οργανική ουσία, άζωτο, φωσφόρο, κάλιο και μαγνήσιο. Από τη βασική λίπανση ο παραγωγός πρέπει να δώσει το 50-80% των στοιχείων αυτών και με επιφανειακή λίπανση προστίθενται τα υπόλοιπα στοιχεία. 

Ιδιαίτερη προσοχή χρήζει η αναλογία Ν προς Κ, καθώς το άζωτο είναι απαραίτητο κατά τη βλαστική ανάπτυξη και το κάλιο κατά την καρποφορία. Επίσης, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη η καλλιέργεια στην έλλειψη μαγνησίου

Πριν αποφασιστεί το πρόγραμμα λίπανσης που θα ακολουθήσει ο παραγωγός θα πρέπει να γίνει  εδαφολογική ανάλυση. Τα αποτελέσματα για το κάθε έδαφος είναι τελείως διαφορετικά και για τον λόγο αυτό δεν μπορεί να υπάρξει μία σωστή συνταγή που θα ακολουθήσουν όλοι οι παραγωγοί. Όσες τιμές αναφέρονται παρακάτω είναι ενδεικτικές για να γνωρίζει περίπου ο παραγωγός τι αναμένει.

Πριν τη φύτευση κατά την προετοιμασία του εδάφους γίνεται η βασική λίπανση, κατά την οποία ενσωματώνονται η κοπριά και τα χημικά λιπάσματα σε δόσεις: 3-4 τόνους κοπριά/στρέμμα, 0-48-0 σε ποσότητα 80 κιλά/στρέμμα, 0-0-48 σε ποσότητα 60 κιλά/στρέμμα και 21-0-0 σε ποσότητα 30 κιλά/στρέμμα.

Στη συνέχεια 2-3 εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση ξεκινά η επιφανειακή λίπανση μέσω του συστήματος άρδευσης. Στις λιπάνσεις αυτές τα λιπαντικά στοιχεία άζωτο, φώσφορο, κάλιο δίνονται στην καλλιέργεια ανάλογα με τις ανάγκες και το στάδιο. Εφαρμόζονται 10-12 περίπου επιφανειακές λιπάνσεις. Όταν τα φυτά έχουν μεγάλο φορτίο καρπών γίνονται και διαφυλλικοί ψεκασμοί με όλα τα στοιχεία.

Υποστύλωση

 Όταν τα φυτά φτάσουν το ύψος των 30cm, δένεται το κεντρικό στέλεχος με σπάγκο. Όταν το πρώτο άνθος εμφανιστεί, αναδύονται  και οι πρώτοι δυνατοί πλευρικοί βλαστοί. Ανάλογα με το πόσους βλαστούς θα κρατήσουμε τους δένουμε κάθε ένα χωριστά από τα οριζόντια σύρματα. Τους υπόλοιπους τους αφαιρούμε, όταν ακόμη είναι μικροί. Σε ανοιξιάτικη φύτευση, αν κρατήσουμε πάνω από 3 βλαστούς ανά φυτό, έχουμε οψίμιση της παραγωγής, μικρότερους καρπούς, αλλά μεγαλύτερη συνολική παραγωγή. Αν εφαρμόσουμε το μονοστέλεχος σύστημα, έχουμε τα αντίθετα αποτελέσματα και βέβαια φυτεύουμε περισσότερα φυτά / στρέμμα.


Αφαίρεση και κορφολόγημα βλαστών

 Η αφαίρεση των βλαστών 2ης τάξης στις κορυφές των κρατηθέντων βλαστών επαναλαμβάνεται μία φορά την εβδομάδα και ταυτόχρονα γίνεται περιέλιξη των βλαστών που κρατήθηκαν γύρω από τους σπάγκους. Επίσης, την ίδια στιγμή αφαιρούνται και 1 - 2 μικρά φύλλα που βρίσκονται πολύ κοντά στη αναπτυσσόμενη κορυφή του κάθε βλαστού, ώστε να μειωθεί αργότερα η πυκνότητα των φύλλων και να διευκολύνεται ο φωτισμός και ο εξαερισμός.

Αφαίρεση δευτερευόντων ανθέων και ξηράς στεφάνης

 Κατά την εβδομαδιαία περιποίηση των φυτών πραγματοποιείται και η αφαίρεση των δευτερευόντων ανθέων σε κάθε θέση καρποφορίας. Επίσης, αφαιρείται η ξηρά στεφάνη από τους καρπούς που βρίσκονται σε εξέλιξη για να μειωθεί ο κίνδυνος προσβολής του καρπού από βοτρύτη, καθώς η ξηρά στεφάνη συγκρατεί νερό.

Αποφύλλωση

 Η αποφύλλωση αποτελεί αναγκαία διαδικασία, ξεκινά 3-4 εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση και επαναλαμβάνεται κάθε 2 περίπου εβδομάδες. Σκοπός της  είναι η μείωση της πυκνότητας των φύλλων, ώστε να φθάνει ικανοποιητικό φως στα αναπτυσσόμενα άνθη. Η συγκομιδή των καρπών γίνεται επίσης πιο εύκολα, και ο αερισμός γίνεται πιο αποτελεσματικά και αποτρέπεται ο κίνδυνος προσβολής από βοτρύτη. Όταν γίνεται η αποφύλλωση, κάθε πλάγιος βλαστός που εμφανίζεται χαμηλά στη βάση του φυτού πρέπει να αφαιρείται. Εκτός από τις περιπτώσεις  όπου τα φυτά έχουν αναπτυχθεί αρκετά και οι κορυφές τους έχουν φτάσει το οριζόντιο σύρμα και οι βάσεις του φυτού είναι άδειες, τότε μπορεί να αφεθούν μερικοί πλάγιοι βλαστοί στο κάτω μέρος για να παράγουν καρπούς.

 

Φυτοπροστασία

Καταπολέμηση ζιζανίων 

Η καταπολέμηση των ζιζανίων σε μια φυτεία μελιτζάνας γίνεται με σκαλίσματα μεταξύ των γραμμών, με χρήση ζιζανιοκτόνων προφυτρωτικά και μεταφυτρωτικά. Συνήθως εφαρμόζεται η εδαφοκάλυψη με μαύρο πλαστικό επί της γραμμής φύτευσης.

Α) Εντομολογικοί εχθροί

Οι κυριότεροι εντομολογικοί εχθροί που προσβάλλουν τη μελιτζάνα είναι:

1.Τετράνυχος

Εμφανίζεται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, όπου δημιουργούνται ελαφρά σταχτιές κηλίδες. Οι νεαροί καρποί που έχουν προσβεβληθεί δεν αναπτύσσονται κανονικά και είναι μη εμπορεύσιμοι. Για την πρόληψή του είναι σημαντική η χρήση υγιών φυταρίων κατά τη μεταφύτευση, η χρήση κίτρινων κολλητικών παγίδων και η αφαίρεση των προσβεβλημένων βλαστών (σε μικρή προσβολή). Γίνεται επίσης χημική καταπολέμηση με εγκεκριμένα σκευάσματα για την καλλιέργεια.

2.Αλευρώδης 

Προκαλεί προβλήματα εξαιτίας της καπνιάς που σχηματίζεται στο μελίτωμα που εκκρίνεται, που αν είναι επί των καρπών υποβαθμίζονται. Γεννά τα αυγά του στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Οι προνύμφες όλων των σταδίων και τα ακμαία, τρέφονται με μύζηση. Δύσκολα μπορεί να καταπολεμηθεί είτε με χημικά μέσα, είτε με βιολογική μέθοδο ή με τη χρήση κολλητικών παγίδων.

3.Αφίδες 

Προκαλείται συστροφή των φύλλων και στη συνέχεια τα φύλλα ξεραίνονται. Για την πρόληψή του είναι σημαντική η χρήση υγιών φυταρίων κατά τη μεταφύτευση, η χρήση κίτρινων κολλητικών παγίδων και, η αφαίρεση των προσβεβλημένων βλαστών (σε μικρή προσβολή).Γίνεται επίσης χημική καταπολέμηση με εγκεκριμένα σκευάσματα για την καλλιέργεια.

4.Φυλλορύκτες 

Θεωρούνται ένας  από τους σημαντικότερους εχθρούς της καλλιέργειας.  Το χαρακτηριστικό της προσβολής είναι οι οφιοειδής στοές πάνω στα φύλλα.  Για την πρόληψή του συνιστάται η απομάκρυνση των προσβεβλημένων φύλλων, η απολύμανση του εδάφους και η χρήση εντομολογικών διχτύων στα παράθυρα για αποφυγή εισόδου του εντόμου σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες.

5.Θρίπες 

Είναι πολύ σημαντικός εχθρός της καλλιέργειας. Στα φύλλα στα σημεία προσβολής δημιουργούν μια γκρίζα κηλίδα. Σε έντονες προσβολές μπορούν να προσβληθούν ακόμα και οι καρποί.  Για την πρόληψή τους αναφέρονται η καθαριότητα εντός του χώρου του θερμοκηπίου, η κάλυψη του εδάφους με πλαστικό φύλλο για περιορισμό της εξόδου των νυμφών από έδαφος και προσβολής των φυτών της καλλιέργειας, η απολύμανσή του με ατμό και η καταστροφή των υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας και των ζιζανίων (πιθανών ξενιστών). Σε μεγάλους πληθυσμούς συνιστάται να καταπολεμηθεί χημικά με εγκεκριμένα σκευάσματα για την καλλιέργεια.

Β) Νηματώδεις

Προσβάλλουν τις ρίζες, που μοιάζουν σαν να έχουν παντού κόμπους και τα φυτά καταστρέφονται. Πριν γίνει η  φύτευση εφαρμόζονται εγκεκριμένα νηματωδοκτόνα για την εξόντωση των νηματωδών. Κάποιες  καλλιέργειες μπορούν να υποστούν και επιπλέον επεμβάσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών. Εφαρμόζεται επίσης το σύστημα  του εδάφους, όπου είναι εφικτό. Κατά τη διάρκεια της ηλιοαπολύμανσης, το έδαφος πρέπει να διατηρείται υγρό μέσω του συστήματος άρδευσης. Προτείνεται ο εμβολιασμός σε υποκείμενα και να αποφεύγετε, αν είναι εφικτό, η φύτευση την εποχή που η θερμοκρασία του εδάφους ξεπερνάει τους 20°C.

Γ) Μυκητολογικές ασθένειες

1.Σκληρωτινίαση 

Προσβάλλει όλα τα υπέργεια μέρη του φυτού, κυρίως όμως τα στελέχη. Η μόλυνση εμφανίζεται σαν υδατώδης μεταχρωματισμός των ιστών, που αργότερα γίνεται ανοιχτό γκρί με μαλακή σήψη και έλκος. Αποτέλεσμα είναι η μάρανση και νέκρωση των φυτών πάνω από το σημείο προσβολής. Σύντομα στην προσβεβλημένη επιφάνεια εμφανίζεται πυκνό λευκό μυκήλιο και αργότερα τα σκληρώτια (μαύρα συσσωματώματα σε μέγεθος φακής). Πολλές φορές τα σκληρώτια εντοπίζονται  και στο εσωτερικό μέρος του στελέχους. Στους καρπούς εμφανίζονται μεγάλες υδαρείς κηλίδες, που σύντομα εμφανίζουν σήψη. Επίσης, καλύπτονται με λευκή εξάνθηση και εμφανίζονται τα σκληρώτια. 

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά μέτρα: Οι πρακτικές που χρησιμοποιούνται είναι η βαθιά άροση του εδάφους, η πομάκρυνση των υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας, των προσβεβλημένων φυτικών τμημάτων ή και ολόκληρων των φυτών.  Επίσης περιορίζεται η υγρασία και χρησιμοποιείται μεγάλη ποσότητα οργανικής ουσίας,  (καλός αερισμός-αραιή φύτευση-ψεκασμοί των φυτών τις πρωινές ώρες-κανονικά κλαδέματα).  κοπριάς, τύρφης και στα επιφανειακά στρώματα. 
  • Χημική καταπολέμηση: Απολυμαίνεται το έδαφος και χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα σκευάσματα  φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

2. Βερτισιλλίωση 

Τα συμπτώματά της είναι ορατά κυρίως στα αναπτυγμένα φυτά μετά την καρπόδεση. Το παθογόνο εισέρχεται από τις ρίζες στα αγγεία του ξύλου και έπειτα εξαπλώνεται με ταχύτατους ρυθμούς σε όλο το μήκος του στελέχους. Στο έλασμα των κατώτερων φύλλων παρουσιάζεται αρχικά χλώρωση μεταξύ των νευρώσεων και αργότερα νέκρωση των χλωρωτικών ιστών. Έπειτα, τα συμπτώματα εμφανίζονται και στα νεότερα φύλλα.

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά & Φυσικά μέτρα:  Καλλιεργούνται ανθεκτικά υβρίδια και εμβολιάζονται σε ανθεκτικά υποκείμενα. Αποφεύγονται εδάφη με πρόσφατο ιστορικό προσβολών από την ασθένεια και απομακρύνονται η προηγούμενη καλλιέργεια, τα ζιζάνια και τα προσβεβλημένα φυτά Εφαρμόζεται το σύστημα της ηλιοαπολύμανσης και τηρούνται οι κανόνες υγιεινής.
  • Χημική καταπολέμηση: Συνιστάται μόνο απολύμανση του εδάφους.

3. Φουζαρίωση 

Τα πρώτα συμπτώματα είναι εμφανή κοντά ή κατά το στάδιο ωρίμανσης των πρώτων καρπών. Τις θερμές ώρες της ημέρας τα φύλλα της κορυφής μπορεί να μαραίνονται ενώ αργότερα τα φύλλα της βάσης να κιτρινίζουν. Συγχρόνως παρατηρείται καστανή σήψη στη ρίζα και στο λαιμό και καστανός μεταχρωματισμός των αγγείων του ξύλου από τη ρίζα μέχρι και 20-40 εκατοστά από τη βάση του φυτού. Τις περισσότερες φορές στη μια πλευρά του στελέχους παρατηρείται έλκος, πουόταν επικρατεί υγρασία καλύπτεται από ρόδινη εξάνθηση. Η διάρκεια ζωής των άρρωστων φυτών είναι μεγάλος. 

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά & Φυσικά μέτρα: Εμβολιάζεται η επιθυμητή ποικιλία σε ανθεκτικά υποκείμενα και καλλιεργούνται ανθεκτικά υβρίδια. Καταστρέφονται τα υπολείμματα της προηγούμενης καλλιέργειας και απομακρύνονται τα προσβεβλημένα φυτά. Έπειτα χρησιμοποιείται υγιής σπόρος και εφαρμόζεται το σύστημα της αμειψισποράς (εναλλαγή καλλιεργειών). Πριν την εγκατάσταση της καλλιέργειας ενσωματώνονται στο έδαφος μαρούλι ή αγριοράδικο, επιτυγχάνεται μια ισορροπημένη λίπανση και τέλος εφαρμόζεται η ηλιοαπολύμανση.
  • Χημική καταπολέμηση: Απολυμαίνεται το έδαφος και χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

4.Ριζοκτόνια  

Με την προσβολή των ριζοκτονίων παρατηρείται νωρίς σήψη στο σημείο του λαιμού ή λίγο πιο πάνω. Εμφανίζεται μια υδατώδης επιμήκης κηλίδα, που πολύ γρήγορα γίνεται πρασινοκαστανή και ο φλοιός γίνεται μαλακός και βυθίζεται. Τα στελέχη των φυτών συρρικνώνονται και τα φυτά πέφτουν στο έδαφος. Οταν η σήψη επεκταθεί στο ριζικό σύστημα, τα φυτά νεκρώνονται.

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά μέτρα: Χρησιμοποιούνται υγιείς σπόροι, υγιή σπορόφυτα ενώ έχουν απομακρυνθεί τα σπορόφυτα φυτά. Εφαρμόζονται αραιά ποτίσματα για την αποφυγή υπερβολικής υγρασίας και γίνεται καλή αποστράγγιση του εδάφους.. Η προσθήκη άμμου και κοπριάς βελτιώνει την αποστράγγιση και οι κατάλληλες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της σποράς ευνοεί το γρήγορα φύτρωμα.
  • Χημική καταπολέμηση: Απολυμαίνονται τα θερμοκήπια με ευρέως φάσματα απολυμαντικά και χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα σκευάσματα. Κατά τη μεταφύτευση εφαρμόζεται ριζοπότισμα.

5. Αλτερναρίωση

Στα νεαρά φυτά στο φυτώριο ή στο χωράφι, μετά τη μεταφύτευση εντοπίζεται σήψη στο λαιμό με χαρακτηριστικό σύμπτωμα τις  σκούρες βυθισμένες κηλίδες. Συχνά υπάρχει στενή μελανή λωρίδα από τον λαιμό μέχρι την κορυφή του φυτού. Η κορυφή των φυτών παρουσιάζει κάμψη και η ανάπτυξη της διακόπτεται. Στα φυτά που έχουν αναπτυχθεί, τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται στα φύλλα της βάσης με μορφή καστανών κηλίδων ενός περίπου εκατοστού με συγκεντρικούς κύκλους (μορφή στόχου). Οι κηλίδες εντοπίζονται μετέπειτα και στα νεώτερα φύλλα. Τα φύλλα, κυρίως της βάσης, που έχουν προσβληθεί σε μεγάλο ποσοστό γίνονται κίτρινα, σχίζονται και στο τέλος ξεραίνονται.  

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά μέτρα: Καταστρέφονται τα υπολείμματα της προηγούμενης καλλιέργειας και απομακρύνονται τα άρρωστα φυτά κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. Χρησιμοποιούνται υγιείς σπόροι και επιτυγχάνεται μια ισορροπημένη λίπανση. Εφαρμόζεται και η αμειψισπορά. 
  • Χημική καταπολέμηση: Χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα σκευάσματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

6. Βοτρύτης: 

Προσβάλλει φυτά ανεξαρτήτου ηλικίας  και όλα τα φυτικά μέρη τους. Στα φύλλα, η προσβολή αρχίζει από την κορυφή των φυλλιδίων, εξαπλώνεται σε ολόκληρο το φύλλο, μετά στον μίσχο, στον βλαστό, στο στέλεχος. Στη περιοχή των βλαστών όταν  εμφανίζονται μοιάζουν με άσπρες κηλίδες κατά μήκος του βλαστού. Οταν περιβάλλουν τον βλαστό, το τμήμα πάνω από την προσβολή ξεραίνεται. Τα στελέχη μπορεί επίσης να προσβληθούν από τις πληγές, που προκαλούνται από το κλάδεμα ή τους σπάγγους υποστύλωσης. Στην περιοχή που έχει προσβεβληθεί δημιουργούνται συγκεντρικοί κύκλοι με τις γκρι καρποφορίες του μύκητα. Μόλυνση μπορεί να πάθουν όλα τα μέρη των ανθέων τους. Στους καρπούς, μολύνται πρώτα τα γερασμένα πέταλα, έπειτα τα σέπαλα και μέσω αυτών στους αναπτυσσόμενους καρπούς.

Αντιμετώπιση:

  • Καλλιεργητικά μέτρα: Οι πρακτικές που εφαρμόζονται είναι η καταστροφή των ζιζανίων, η απομάκρυνση των υπολειμμάτων και των προσβεβλημένων φυτών και ο περιορισμός της υγρασίας (καλός εξαερισμός, αραιή φύτευση, κανονικά ποτίσματα, κανονικά κλαδέματα, ψεκασμοί τις πρωινές ώρες). Επίσης απομακρύνεται μέρος  του φυλλώματος από τη βάση του, όταν αυτό είναι πολύ πυκνό, ώστε να μην παραμένει ο μίσχος πάνω στο στέλεχος. Η πλαστική ταινία χρησιμοποιείται για τη στερέωση των φυτών και ώστε να αποφευχθούν οι πληγές στο στέλεχος.
  • Χημική καταπολέμηση: Ο μύκητας αντιμετωπίζεται δύσκολα, επειδή εύκολα μπορεί να αναπτύξει ανθεκτικότητα στα μυκητοκτόνα. Ωστόσο χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

 

Υπαίθρια καλλιέργεια

Κατά τη διάρκεια της περιόδου φύτευσης γίνεται  η γραμμική επικάλυψη από πολυαιθυλένιο. Πολλοί παραγωγοί καλύπτουν τις σειρές με μαύρη ή πράσινη μεμβράνη (IRT) ή μαύρο πλαστικό φιλμ. Χρησιμοποιούν αυτή την τεχνική, προκειμένου να διατηρήσουν τη θερμοκρασία στη ζώνη ρίζας στα βέλτιστα επίπεδα, άνω των 21 ° C και να αποτρέψουν την ανάπτυξη των ζιζανίων.

Η βασική προετοιμασία του εδάφους ξεκινά ένα μήνα πριν τη μεταφύτευση των φυτών μελιτζάνας.  Η προετοιμασία του εδάφους αρχίζει με: 

• Βαθύ όργωμα με άροτρο αμέσως μετά την προηγούμενη καλλιέργεια (φθινόπωρο) 

• Προσθήκη οργανικής ουσίας, εδαφοβελτιωτικών (όπου χρειάζεται) και λιπασμάτων 

• Φρεζάρισμα σε βάθος 20-25 εκατοστών για ψιλοχωμάτισμα και ενσωμάτωση των λιπασμάτων και της οργανικής ουσίας 

• Σήμανση των γραμμών φυτεύσεως 

• Εγκατάσταση του αρδευτικού συστήματος 

• Τοποθέτηση υλικού εδαφοκαλύψεως

Οι αποστάσεις φύτευσης σε υπαίθρια καλλιέργεια είναι 40-50 cm επί της γραμμής και 90-100 cm μεταξύ των γραμμών. Σε θερμοκηπιακή καλλιέργεια  είναι 60-75cm επί της γραμμής και 100-120 cm μεταξύ των γραμμών.

Θερμοκηπιακή καλλιέργεια

Καλλιέργεια σε υπόστρωμα (υδροπονία)

Η καλλιέργεια της μελιτζάνας μπορεί να γίνει: 

  • σε πλάκες υποστρώματος σταθερού σχήματος (π.χ. πετροβάμβακας) συσκευασμένες σε σάκους
  • σε σάκους γεμισμένους με κοκκώδη υποστρώματα (π.χ. περλίτης, κόκκος)
  • σε κανάλια ή άλλα επιμήκη φυτοδοχεία γεμισμένα με κοκκώδη υποστρώματα
  • σε ατομικά φυτοδοχεία για κάθε φυτό (π.χ. γλάστρες) γεμισμένα με κοκκώδη υποστρώματα
  • σε ανακυκλούμενο θρεπτικό διάλυμα (NFT)
  • σε σάκους με πλάκες πετροβάμβακα

 

H θρέψη  

Η μελιτζάνα είναι απαιτητικό φυτό ως προς τα θρεπτικά στοιχεία  και γι’ αυτό είναι απαραίτητη η ανάλυση εδάφους και η φυλλοδιαγνωστική. Πιο συγκεκριμένα έχει ανάγκη από οργανική ουσία, άζωτο, φωσφόρο, κάλιο και μαγνήσιο. Από τη βασική λίπανση ο παραγωγός πρέπει να δώσει το 50-80% των στοιχείων αυτών και με επιφανειακή λίπανση προστίθενται τα υπόλοιπα στοιχεία. 

Ιδιαίτερη προσοχή χρήζει η αναλογία Ν προς Κ, καθώς το άζωτο είναι απαραίτητο κατά τη βλαστική ανάπτυξη και το κάλιο κατά την καρποφορία. Επίσης, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη η καλλιέργεια στην έλλειψη μαγνησίου

 

Τεχνολογία στην καλλιέργεια

Γεωργία ακριβείας

Κατά την καλλιέργεια μελιτζάνας, η γεωργία ακριβείας μπορεί να συμβάλει με πολλούς τρόπους ώστε να βελτιώσει την παραγωγή τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται είναι παρόμοιες με της τομάτας και της πιπεριάς μιας και ανήκουν στην ίδια οικογένεια και εμφανίζουν ίδιες ανάγκες. Ωστόσο η μελιτζάνα είναι το πιο φωτόφιλο από τα σολανώδη, έχοντας παράλληλα και τη μεγαλύτερη ανάγκη σε υψηλές θερμοκρασίες κατά την ανάπτυξή της. Αυτό σημαίνει πως χρειάζεται στενή παρακολούθηση όσoν αφορά τις συνθήκες που μεγαλώνει, και ειδικά εάν βρίσκεται σε θερμοκήπιο όπου μπορούν να επιβληθούν αλλαγές στο περιβάλλο του. 

Ένα χρήσιμο εργαλείο στην γεωργία ακριβείας είναι η μέτρηση της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του εδάφους. Με αυτόν τον τρόπο αναγνωρίζουμε τη μεταβλητότητα του εδάφους, έχοντας πληροφορίες βασικές για τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να επέμβουμε με τις διάφορες εισροές (πχ. άρδευση), όπως το πορώδες αλλά και την αλατότητα του εδάφους.

Μία άλλη μέθοδος είναι η χαρτογράφηση του αγρού. Αυτό γίνεται είτε με τη βοήθεια δορυφορικών φωτογραφιών, είτε ακόμα καλύτερα μέσω φωτογραφιών που τραβήχτηκαν από drone (εναέρια, μη επανδρωμένα μέσα) με απλές, υπερφασματικές ή θερμικές κάμερες. Τα δεδομένα αυτά σε συνδυασμό με την χαρτογράφηση που έχει επέλθει με τηλεσκοπικά μέσα, μπορούν να είναι χρήσιμα με το κατάλληλο πρόγραμμα (software) όπως για παράδειγμα το GIS, λογισμικό που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία δεδομένων και χαρτών, συνδυαστικά με τη χαρτογράφηση που έχει γίνει έχοντας ένα GPS ικανό για να ελέγχει την ακριβή τοποθεσία.

Τα drones και τα επίγεια μέσα όμως, μπορούν να φανούν χρήσιμα και σε καλλιεργητικές εργασίες. Οι ψεκασμοί μπορούν να εφαρμοστούν μέσω αυτών ώστε να μην υπάρχει μεγάλο ποσοστό απορροών, σαφώς ακολουθώντας πάντα τα πρότυπα και κανονισμούς για τους ψεκασμούς. Με τη χρήση ενός drone δεν υπάρχει αντίστοιχη διασπορά, όπως σε ένα τυπικό ψεκαστικό μηχάνημα κάνοντας τον ψεκασμό πιο ακίνδυνο και ευκολότερο, καθώς ο χειρισμός του drone γίνεται από απόσταση. Ακόμα μέσω των κατάλληλων αισθητήρων μετρώνται οι δείκτες βλάστησης (πχ. NDVI και NDRE). Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται καλύτερος έλεγχος της παραγωγής με πρόβλεψή της και συνάμα έλεγχο για πιθανές ελλείψεις στη λίπανση ή την άρδευση, όπως και για την ύπαρξη ασθενειών και ζιζανίων. Επίσης, η γεωργία ακριβείας μπορεί να βοηθήσει στις στοχευμένες εισροές ώστε να μην είναι η καλλιέργεια οικονομικά και περιβαλλοντικά ασύμφορη.

Μετεωρολογικοί σταθμοί και αισθητήρες μπορούν να διευκολύνουν τη ζωή του αγρότη, ως προς τον έλεγχο του περιβάλλοντος και του εδάφους εντός και εκτός θερμοκηπίου.

Όσον αφορά τα θερμοκήπια, εκτός από συμβατικά, στην καλλιέργεια μελιτζάνας συναντώνται και υδροπονικά, τα οποία κερδίζουν έδαφος με το πέρασμα του χρόνου και ο έλεγχος του περιβάλλοντος είναι σαφώς ευκολότερος με τα σημερινά μέσα που διαθέτει η τεχνολογία και τους κατάλληλους αισθητήρες οι οποίοι τοποθετούνται μέσα στην κατασκευή για τις εκάστοτε μετρήσεις. 

Ματιά στο εξωτερικό

Οπως προαναφέρθηκε, η μελιτζάνα χρειάζεται αρκετό φως και σχετικά υψηλές θερμοκρασίες σε χώρες που βρίσκονται σε πιο βόρεια κλίματα και καλλιεργείται κυρίως σε θερμοκήπια. Όπως και σε άλλα σολανώδη, η μεγαλύτερη επένδυση γίνεται στο φωτισμό, με LED φώτα για εξοικονόμηση ενέργειας, μωβ χρώματος για καλύτερη απόδοση στην καλλιέργεια. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν και αυτόματη ρυθμιστές της θερμοκρασίας μιας και είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη της μελιτζάνας.

Στην Ιαπωνία, χρησιμοποιούνται ρομπότ τα οποία συλλέγουν δεδομένα από το χωράφι ώστε να ελεγχθεί η παραλλακτικότητα του αγρού για την καλλιέργεια της μελιτζάνας και να επέμβει ο αγρότης ανάλογα με τις ανάγκες της μελιτζάνας.

Στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, στον αγρό ακολουθώντας τις τάσεις της τεχνολογίας, χωρίς υπερβολές λόγω προϋπολογισμού. Στον ανοιχτό αγρό, ένα drone θα μπορούσε να βελτιώσει τον ψεκασμό και να εντοπίζει τις ανάγκες της καλλιέργειας. Μία κίνηση που μπορεί να γίνει και συνεργατικά, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ακόμα και οι ‘’μικρότεροπι’’ οικονομικά αγρότες.

Στις περιπτώσεις υδροπονικών εγκαταστάσεων, μπορούν να εφαρμοστούν πιο σύγχρονες μέθοδοι, ακόμα κι από μικρότερους αγρότες. Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις μπορούν να βελτιωθούν ούτως ώστε να βελτιωθεί να απόδοση της μελιτζάνας.


 

Για τον ερασιτέχνη

Η μελιτζάνα καλλιεργείται για τον γευστικό καρπό της, πλούσιο σε φυτικές ίνες και θρεπτικά συστατικά.  Στην Ευρώπη ξεκίνησε η καλλιέργειά της από τους Άραβες μέσω της Ισπανίας τον Μεσαίωνα. Λόγω των μεγάλων απαιτήσεων της μελιτζάνας σε υψηλές θερμοκρασίες, η καλλιέργειά της παραμένει περιορισμένη στις μεσογειακές χώρες της Ευρώπης ενώ στη βόρεια Ευρώπη δεν εξαπλώθηκε σχεδόν καθόλου. Ακόμη και σήμερα παραμένει ένα λαχανικό των τροπικών και υποτροπικών περιοχών της γης με κυριότερα κέντρα καλλιέργειας τη νοτιανατολική Ασία, την μέση Ανατολή και τη λεκάνη της Μεσογείου.

 

Τι ποικιλία να επιλέξω; 

Υπάρχουν πολλές ποικιλίες που μπορούμε να επιλέξουμε για την καλλιέργεια της μελιτζάνας στο κήπο μας ακόμη και στη γλάστρα μας. Οι πιο γνωστές που καλλιεργούνται είναι: Μελιτζάνες Λαγκαδά, μελιτζάνες φλάσκα Σύρου, μελιτζάνα δάκρυ, Τσακώνικη μελιτζάνα ή Άργους, μελιτζάνα Σαντορίνης.

Πότε είναι η κατάλληλη εποχή φύτευσης και σε ποιές αποστάσεις;  

Η μελιτζάνα φυτεύεται από τα μέσα της άνοιξης έως και τις αρχές καλοκαιριού που η θερμοκρασία έχει ανέβει. Ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από την ποικιλία αλλά και τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή.

Κατάλληλες αποστάσεις φύτευσης θεωρούνται 50-70 cm μεταξύ των φυτών και 80-120 cm μεταξύ των γραμμών φύτευσης.

 

Πώς καλλιεργώ σε γλάστρα; 

Μπορείτε πολύ εύκολα να φυτέψετε μελιτζάνες σε γλάστρα στο μπαλκόνι σας. Η μελιτζάνα δεν έχει πολύ μεγάλη ανάπτυξη. Οπότε μπορείτε να επιλέξετε γλάστρες διαμέτρου 25-30 εκατοστών με τρύπες στη βάση. Τοποθετήστε στο κάτω μέρος ένα λεπτό στρώμα 3-4 εκατοστά από χαλίκια ή ελαφρόπετρα για να απομακρύνεται το νερό.

Προμηθευτείτε ειδικό φυτόχωμα για λαχανικά εμπλουτισμένο με θρεπτικά συστατικά.

Τοποθετήστε τη γλάστρα σε ηλιόλουστα σημεία με νότιο προσανατολισμό. Επίσης το μέρος πρέπει να είναι προφυλαγμένο από δυνατούς ανέμους.

Τι ανάγκες έχει η μελιτζάνα σε ποτίσματα; 

Η μελιτζάνα έχει μεγάλες ανάγκες σε νερό. Την άνοιξη ποτίζουμε τα φυτά μας περίπου 2 φορές την εβδομάδα ενώ τους ζεστούς και καλοκαιρινούς μήνες κάθε 2 ημέρες. Προσοχή στο πότισμα κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας. Είναι σημαντικό να υπάρχει επάρκεια υγρασίας τότε, για να μην υπάρξει πτώση ανθέων. Επίσης το νερό βοηθάει στο να μην είναι γευστικά πικρός ο καρπός.

Τι ανάγκες έχει η μελιτζάνα σε λιπάσματα

Η μελιτζάνα έχει αυξημένες ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά. Προσθέτουμε πλήρες υγρό λίπασμα περίπου μια φορά την εβδομάδα. Όταν πλησιάζουμε στη συγκομιδή προσθέτουμε περισσότερο  κάλιο σε υγρή μορφή για εύγευστους καρπούς.

Πότε και πώς γίνεται η συγκομιδή της μελιτζάνας;

Η συγκομιδή της μελιτζάνας γίνεται περίπου 2,5- 3 μήνες μετά τη μεταφύτευση. Αυτό βέβαια εξαρτάται από την ποικιλία και από τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή.

Δεν πρέπει να γίνεται πολύ πριν την φυσιολογική ωρίμανση γιατί οι καρποί θα είναι πικροί με μικρή συντηρησιμότητα, ενώ εάν συγκομιστούν πολύ πιο μετά από την φυσιολογική ωρίμανση θα έχουν σκληρή σάρκα και άγευστη.

Η συγκομιδή γίνεται 3 φορές την εβδομάδα, ενώ τις νεφελώδεις ημέρες με χαμηλές θερμοκρασίες τον χειμώνα γίνεται συγκομιδή μία φορά την εβδομάδα. Χρησιμοποιείται ειδικό ψαλίδι ή με μαχαίρι καθώς ο μίσχος είναι αγκαθωτός. Για μείωση της απώλειας υγρασίας ο καρπός συγκομίζεται μαζί με τον μίσχο.

 

Πηγές- Βιβλιογραφία

 
  1. ΚΑΛΟΡΙΖΟΥ Ε., ΠΑΠΑΧΑΤΖΗΣ Α. ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ.
  2. ΚΟΣΜΑΣ Π. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ (2009). ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Εκδόσεις Ψύχαλος.
  3. Μιούλεν Πατρικ (2007). Μτφ.:Σαλίμπα Α. & Δημητριάδη Α. Εγκυκλοπαίδεια καλλιεργητή. Εκδόσεις Ψύχαλος.
  4. ΟΛΥΜΠΙΟΣ Μ. ΧΡΗΣΤΟΣ (2015). Η Τεχνική της Καλλιέργειας των Υπαίθριων Κηπευτικών. Εκδόσεις Σταμούλη.
  5. Σάββας Δ.(2016). Γενική Λαχανοκομία. Εκδόσεις ΠΕΔΙΟ.
  6. Οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας- Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων